معاوضه و تهاتر ملک در سامانه کاتب چگونه ثبت می‌شود؟

به دلیل نوسانات قیمت مسکن و کمبود نقدینگی، بسیاری از سازندگان و مالکان ترجیح می‌دهند به جای خرید و فروش نقدی، از روش «تهاتر» یا «معاوضه» استفاده کنند؛ مثلاً یک آپارتمان مسکونی در تهران با دو قطعه زمین در شمال یا معاوضه با مصالح ساختمانی. اما ثبت حقوقی این معاملات چگونه است؟

معاوضه در قانون مدنی و قانون جدید الزام

معاوضه عقدی است که در آن هر دو طرف به جای رد و بدل کردن پول نقد، کالایی را در برابر کالای دیگر مبادله می‌کنند:

• طبق ماده ۱ قانون الزام، هر عمل حقوقی که نتیجه‌اش انتقال مالکیت باشد باید در سامانه ثبت شود. بنابراین قراردادهای تهاتر دستی و بدون کد رسمی در دادگاه‌ها هیچ اعتباری ندارند.
• اگر دو ملک با یکدیگر تهاتر شوند، هر دو ملک باید به طور همزمان استعلامات ثبتی، مالیاتی و شهرداری را در سامانه کاتب طی کنند.

مراحل ثبت تهاتر در سامانه کاتب

• ثبت پیش‌نویس معاوضه: مشاور املاک یا طرفین، فرم قرارداد معاوضه را انتخاب کرده و پلاک ثبتی و شناسه هر دو ملک را در سیستم وارد می‌کنند.
• تعیین ماابه‌التفاوت ریالی (سرک): اگر ارزش یکی از ملک‌ها بیشتر باشد، مبلغ ماابه‌التفاوت نقدی به عنوان «سرک معامله» در سامانه ثبت شده و شرایط پرداخت آن قید می‌گردد.
• تنظیم همزمان دو سند رسمی: در دفتر اسناد رسمی، سند انتقال رسمی معاوضه منعقد شده و خریداران همزمان به عنوان مالکان جدید دو ملک در دفاتر الکترونیک سازمان ثبت شناسایی می‌شوند.